Hezkuntza birtuala psikologiaren ikuspegitik aztertuta

Bai, onartzen dut: Psikologian lizentziatua naiz eta nabarmentzen zait. Nire lan-ibilbide guztia hezkuntzari lotua eman dut zeregin askotan, baina azkenean psikologo arima dudala onartu behar dut. Aspaldi esan zidan lankide-lagun psikologo batek, ikusten zela ez nintzela pedagogoa, eta nik ez nion ulertzen; baina bai, psikologo sena hori azaleratzen zait deskuidatzen naizenetan.

Eta orain, ingurune birtualen ebaluazioan buru-belarri sartzen ari naizela, tesia dela eta besteak beste, liburu eder hau argitaratu dute:


César Coll eta Carles Monereo (Editoreak) (2008). Psicología de la educación virtual. Madril: Morata

Monereoren lanak gustuko nituen lehenago ere, bereziki "Estrategias de aprendizaje" liburua, baina autoreen zerrenda ikaragarria da: Coll bera, Hezkuntzaren Psikologian katedraduna, Javier Onrubia, Teresa Mauri, Elena Barberá, Jordi Adell... zerrenda luzeagoa da eta denak autore sendoak.

Eskuliburu honek ondo biltzen ditu IKTen inguruan eraiki diren ikaskuntza-teoriak, baina aldez aurretik ohartarazten dut ez dela liburu praktiko-xamur bat, "IKTak erabiltzeko 10 ideia" edo horien antzekoak. Liburu honekin irakurlea ondo janzten da azken urteotako proposamen teorikoez.

Gai mordo bat biltzen ditu eta ezin dut sintesi arin bat egin, baina besterik ez bada ere, lantzen diren azpigaiak ekarriko ditut:

• IKTen inpaktua Hezkuntzan eta Hezkuntzaren Psikologian: hezkuntzaren eszenatoki berriak, sozializazio-prozesuen aldaketa, emozioen kudeaketan izan duten eragina... baita bideojokoen eragina ere. Horrek diseinu tekno-pedagogikoan izan duen eragina eta praktikak
• Ikaskuntza birtualeko faktoreak eta prozesu psikologikoak: ikaslearen baldintzak eta soslaia, irakaslearenak eta hizkuntza-kode berriak, formatuak
• Ikaskuntza-irakaskuntzarako ingurune birtualak: autozuzendutako ikaskuntza, emulazio sozio-kognitiboetan oinarritutako inguruneak, kasu eta problemen ebazpenari lotutakoak, ikaskuntza kolaboratiboan oinarritutakoak eta jakintzaren adierazpen bisualean oinarritutakoak.. Ingurune birtualen analisiari beste bi atal eransten zaizkio: estandarren gaia eta komunitate birtualena
• Oinarrizko gaitasunen ikaskuntza-irakaskuntza ingurune birtualetan: alfabetatzea, alfabetatze digitala, ikaskuntza-estrategien ikaskuntza inguru hauetan, komunikazio-gaitasunaren ikaskuntza eta informazioaren kudeaketari lotutakoa

Beno, ze, ez al da tentagarria ;-)

Problemetan Oinarritutako Ikaskuntza, PBL famatua

Han-hemenka ari naiz azken urteotan entzuten PBL (Problem Based Learning) "the ultimate methodology" edo irakaskuntza salbatuko duen metodologia berritzaileena dela. Metodologia hau oso lagungarria dela iruditzen zait, hori argi eta garbi esango dut gaizkiulertuak saihesteko, baina ez da berria eta ez da bakarra.

Halako joera dago metodologiaren formula magikoen bila, denok berdin jokatu beharko/ahalko bagenu bezala. Adibidez, oso gutxi entzuten ari naiz galderetan oinarritutako ikaskuntzari buruz, ikasleei galderak ematetik ikasleek euren galderak egitera iristeko ikas-prozesua, hitz gutxitan esatearren. Hala ere, PBLak oso ondo koadratzen du ikaskuntza teknikoan, Lanbide Heziketan, ingenieritzan eta halakoetan, batez ere prozeduren ikaskuntzak pisu handia duen ikaskuntza-prozesuetan.

PBLa XIX. mendearen amaieran formulatu zen eta artean ere ez zen berria izango, nahiz eta inork ez zuen beharbada bataiatu. Honela definitzen da aurkeztu nahi dudan liburuan:
"sistema didáctico que requiere que los estudiantes se involucren de forma activa en su propio aprendizaje hasta el punto de definir un escenario de formación autodirigida" (19. or.)

Prozedura halako zerbait izango da:

1. Ikasleei problema bat proposatzen zaie
2. Ikas-beharrak identifikatzen dira, zer jakin behar den problema ebazteko: terminologia, prozedurak, kontzeptuak...
3. Informazioa eskuratzen da: irakaslearen laguntzaz, materialen bitartez, bibliografiaren laguntzaz...
4. Problema ebazten da edo problema berriak identifikatzen dira eta berriz hasten da prozesua

Prozedura hau, noski, gidatuago, autonomoago, konstruktiboago, konduktistago... egin daiteke. Alegia, PBL metodologiak ez du, berez, ikaskuntza esanguratsuagoa ekartzen, baina aurrerapauso bat behintzat izan daiteke eta proiektu ikusgarriak ere lor daitezke.

PBL metodologiaz gehiago jakiteko, liburu hau baliagarria da. Argia da eta batez ere PBLn sartu nahi duenarentzat gida arina da, marko teorikoa pixka bat aurkezten du eta tresnak eskaintzen ditu prozedura diseinatzeko eta lana ebaluatzeko. Ondo, beraz, lan txukuna:

Escribano, Alicia, Del Valle, Ángela (koord.) El aprendizaje basado en Problemas. Una propuesta metodológica en Educación Superior. Madrid: Narcea

IKTetan oinarritutako irakaskuntzaren kalitatea baloratzen

Hortxe gabiltza, bete-betean, ikas-zentruetako IKT heldutasuna neurtu nahian (edo akreditatu nahian, hobeto esanda). Hezkuntzarako eskaini zaigun eredua oso kuantitatiboa da eta aurretik pasatako (jasandako) kalitate-ereduen antz izugarria du. Hementxe Zibereskola blogean azpimarratutako ahuleziak:

http://zibereskola.blogspot.com/2009/05/debilidades-del-modelo-madurez-tic.html

Egia da marko bat beharrezkoa dela ikastetxeak gidatzeko, orain arteko ekimenak "solte" samarrak izan baitira orokorrean, irakasle motibatuenek aurrera eramandako ekimen onak, kalitatezkoak, baina ez hainbeste ikastetxe gisa koherentziaz eta modu integratuan mamitutako esperientziak. Horixe bilatzen du, besteak beste, IKTen Heldutasun Ereduak. Hala ere, ikuspegi pedagogikoa, heldutasun pedagogikoa, objektibizatzen zaila denez, galdu egiten da adierazleen artean. Erraza da jakitea urruneko backup kopiarik egiten den, baina askoz zailagoa da arbel elektronikoaren erabilera balio erantsia den ikaskuntza prozesuan ala pantaila zuri garesti bat baino ez.

Ba IKTen heldutasun teknologikoa eta pedagogikoa ebaluatzea interesatzen bazaizue, hona liburu ezinbesteko bat:

Barberà, E., Mauri, T., Onrubia, J. (koord.) (2008). Cómo valorar la calidad de la enseñanza basada en las TIC. Pautas e instrumentos de análisis. Bartzelona: Graó Argitaletxea

Adierazleak, irizpideak eta gidak ditu, dauden daudenean erabiltzeko edo nork bere kasura egokitzeko. IKTen irakaskuntza ebaluatu nahi baduzue, ezer prestatzen hasi baino lehen begiradatxo bat emaiozue, lana aurreztuko dizue eta ebaluazio sistema sendoagoa eraikitzen lagunduko dizue.

Identitate eta hiritartasun birtuala

Ikasleei identitate birtuala eraikitzen lagundu behar diegula entzun dut azken boladan behin baino gehiagotan. Baina nola irakatsi zehazki zer den ez dakigun zerbait?

Liburuetatik ikastea gustuko dudanez, etxeko liburuen artean birpasatzen jarri naiz, ze azkenean, identitatea zer den pentsatu behar dugu lehenik identitate birtuala zer den ulertzeko, nire ustez. Liburu hauxe dut eskuartean:

Bartolomé, M. (koord.) (2002). Identidad y ciudadanía. Un reto a la educación intercultural. Madril: Narcea

Bertan artikulu interesgarriak ditugu gai hau ikertu eta ikasgeletan lanean aritu diren adituek idatziak. Ideia asko daude, nik oraingoan hauek azpimarratuko nituzke eta testuinguru birtualera egokitu:

- Identitatea norbanakoaren nortasuna nortasun kolektiboan oinarriturik eraikitzea dela esan daiteke. Pertenentzia-taldeekin batera eraikitzen dugu oroimen abstraktua lagun.

Hori birtualera pasata, esan daiteke teknofoboek edo lurkerrek web 2.0 eta bere sistema euren identitatearentzako mehatxutzat hartzen dutela eta ondorioz, nahiago dutela teknologia ikuspegi teknizista batetik hartu. Analogia gisa esango genuke hauek direla euskaltegira datozenak titulua behar dutelako edo lanean eskatu dietelako. Hauek konbentzitzeko erakutsi behar zaie identitate birtualak ez diela identitate ez-birtuala lapurtuko, elkargarriak direla, identitate-aniztasuna posible dela erakutsi. Bestela, orduak sartuko ditugu eurei ikastaroak ematen eta alferrikakoa izango da, ez dute irakaskuntzan integratuko.

Gazteei berriz, erakutsi behar zaie identitate birtuala ez dela zertan amaitu ludikotasun sozialean, ikaskuntza tresna ludikoa ere izan daitekeela. Baina ulertu behar dugu transferentzia hori egin behar dutela. Askotan esaten da gazteek ez dutela arazorik tresnak erabiltzeko eta hori egia da, baina oso kostatzen zaigu irakasleoi ikasle-identitate birtuala ikus dezaten (ez dakit honi nola deitu, beharbada ikaskuntza-identitate birtuala?)

Identitate birtuala eraikitzeko geure nortasuna "deseraiki" eta interneteko gure identitate birtual anitza berreraiki behar dugu, pertenentzia-talde askotako identitate berriak sortzeko gure nortasuna zatituegia sentitu gabe.

- Hiritartasuna dimentsio askoko kontzeptua da eta adjektibo hauekin lotzen da: kosmopolita, globala, arduratsua, aktiboa, kritikoa, kulturanitza, bereizia, demokratikoa, soziala, ingurumenari lotua, berdintzailea, ekonomikoa. Finean, bi dimentsio nagusi azaleratzen dira: dimentsio politikoa (arauak, eskubideak, onarpena) eta dimentsio psikologikoa (balioak, portaera, bizikidetza).

Hiritartasun birtualean ere portaera egokiak, desegokiak eta arau-hausleak identifika ditzakegu. Hiritartasun birtualerako gaitasuna garatzeko hizkuntzak zeresan handia du, hizkuntza-kodearen erabilera egokia bereiztea testuinguruaren arabera eta kode hori deskodetzen trebatzea, alde batetik, eta jarrera kritikoa izatea, bestetik. Hiritartasuna etengabe eraikitzen denez, asertiboki lan egiteko jarrera irakatsi eta bultzatu behar da, kritika negatiboak gainditzeko.

Horrez gain, hiri birtual globalean nortasun aniztasun aldiberekoa dugula hartu behar dugu kontuan, aldi berean baikaude taberna giroan, lan-giroan, ikaskuntza-giroan, familian... Identitate aniztasuna espazio anitzetan gauzatzen da ia aldi berean eta horrek garuneko trebetasun batzuk garatzea eskatzen du, batez ere erregistroak etengabe moldatzen eta aldatzen aritzea, testu laburrak, elkarrizketak, diskurtso harilduak...

Gai konplexua da oso eta, ondorioz, oooso interesgarria. Oraindik emango digu zer pentsatu asko.

Eleaniztasuna eta gaitasun komunikatiboaren garapena

Liburu hau bilduma bat da berez, EHUk udako ikastaroetan 2004. urtean gai honi buruz egin ziren aurkezpenen bilduma. Hizkuntzen irakaskuntzaren oinarri teorikoaren birpasarako oso baliagarria iruditu zait, baita, bide batez, eskoletan etorkinekin egiten dituzten hizkuntza proposamenen berri izateko ere.

Hauxe erreferentzia:
Lasagabaster, D., Sierra, J.M. (argit.)(2005). Multilingüismo, competencia lingüística y nuevas tecnologías. Bartzelona: ICE

Halakoak bildu dira bertan:
- Hizkuntzaren irakaskuntzak kultur kontzientzia kritikoa garatu behar du (critical cultural awareness) hiztunak euren eguneroko mundutik beste kultura batzuetara hurbiltzeko, analitikoki eta kritikoki hausnartu eta bere ondorioak atera ditzan.

- Cummins-en eredua ekartzen du gogora eta aldamiajearen ideiari lotuta aurkezten du Elizabeth Coelho-k bere atalean. Horrela, jarduerak ardatz baten arabera antolatzen ditu, zeinetan bi continuum dauden: kognitiboki eskakizun baxukoak-altukoak eta testuinguru edo aldamio sendokoak-eskasekoak. Horrela, proposatzen du kognitiboki eskakizun baxuko jarduera aldamiatuetatik aldamio gutxiko eta kognitiboki eskakizun handia duten jardueretara pasatzea, ikas-prozesuan zehar. Horren araberako adibideak eskaintzen ditu taula batean antolaturik, Lehen Hezkuntzan aplikatzeko batez ere baina ideia batzuk har ditzakegu.

- Cummins-ek berak bi atal ditu liburu honetan, batez ere bere programa e-Lecture aurkezteko (nire ustez, ezer berririk ez, aplikatu ohi dugun metodologian oinarriturik) eta batez ere azpimarratzen du identitatean inbertitu behar dela, norbere hiztun identitatetik abiatu eta ikasten ari den hizkuntzan ere identitatea eraiki, batzuetan norberaren ama-hizkuntzan arituz eta progresiboki ama-hizkuntza gutxiago erabiliz.

Errepaso azkar bat eman nahi badiozue teoriari, oso egokia da liburu hau, laburra eta arina.

Sormenaren ebaluazioaren eskuliburua

Orain CREANOVA Europako Proiektuan hasi naizelarik, sormenaren inguruko alderdi teorikoak gainbegiratzen jarri naiz. Izan ere, proiektu honetan EHUko gure taldeak aztertu behar du zein ikaskuntza-bidek sustatzen duen berrikuntza LHn eta zein den sormenaren garrantzia berrikuntza horretan (hitz gutxitan esatearren).

Bizitzaren kasualitateak: duela hilabete batzuk erosi nuen eskuliburu hau, beno, nituen, bi ale baitira:

de la Torre, S., Violant, V. (coord.) (2006). Comprender y evaluar la creatividad. Un recurso para mejorar la calidad de la enseñanza. Malaga: Aljibe.

Hainbat autorek idatzitako artikuluen bilduma da, eta koordinatzaileek dezente idatzi badute ere, nahiko anitza da edukia. Hona adibide batzuk:

- Gervilla, A.: Creatividad y actividad profesional
- Claro, F.: Descubrimientos y creatividad científica
- Ferreiro, R.: El papel del grupo en la creatividad
- Albarrán, H.: Liderazgo creativo

Beste asko daude eta ikuspegi orokorra eta zabala izateko oso baliagarria dela iruditzen zait. Zabalduko ditut bertatik ateratzen ditudan ideia batzuk nire ikuspegitik berreraikirik.

Poesia, jakinduria iturri

Askotan, zientzian mugitzeko ikerketak edo, gehienez ere, saiakerak irakurtzen ditugu. Poesia gehiago irakurriko bagenu, irudimen handiagoa izango genuke arazo zientifikoei erantzuteko.

Sarrionandiak aspaldi argitaratu zuen liburu hau eta bereak denak dira onak baina hau bereziki gustatu zitzaidan. Mundu osoko poesiaren bilduma ederra da. Lehen argitaraldia 1983koa da, bigarrena 1995koa eta esku artean dudana 2006ko ale berri-berri bat da.

Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak. (Poesia, itzulpena). Iruñea: Pamiela

Maisu, zalantzarik gabe. Zaila bat aukeratzen baina hau jarriko dut hemen (beste batzuk ixiltasunean baititut gorderik):

HORMA ZATI BAT
HORMA zati bat falta da ene bizitzaren iparraldean,
Ni hutsune horri atxikirik borrokatzen naiz,
Ustekabeari,
Etengabe borrokatzen naiz ene ahuldade guziaz.
Harria epel dagoenean ere
Nik ez dut berreraiki nahi,
Nik sortu egin nahi dut.

Nik konprenitu dut ezin dela harrian norbere burua aurkitu.

Ezin hobeto adierazi. Mila esker, Joseba, Christine Billard-en poema maisuki itzultzeagatik.

Eta, bide batez, Castillo Suarezen beste hau oparituko diot neuk Sarriri ausardiz:

Esperantza bezain mingarria da
helbiderik gabeko amodioa

C. Suarez (2004). Spam poemak. Donostia: Elkar